
Sababta ay Itoobiya u wareejisay saldhiggeedii milatari ee Buurhakaba
Kaddib ku dhawaad 12 sano oo ay gacanta ku haysay, Itoobiya ayaa ciidamada Soomaaliya ku wareejisay saldhiggeedii milatari ee degmada Buurhakaba. Saldhiggan ayaa ku yaalla waddada muhiimka ah ee isku xirta Muqdisho iyo Baydhabo oo ah xarunta maamulka Koonfur Galbeed, waxaana ku xeeran dhul miyi ah oo ururka Al-Shabaab uu ku leeyahay awood xooggan. In kasta oo wararka maxalliga ah ay sheegayaan in saldhigyo kale oo Itoobiyaanku ku leeyihiin gobolka Bay lagu wareejin karo ciidamada Soomaaliya, haddana Addis Ababa kuma dhawaaqin qorshe bixitaan oo ballaaran. Ciidamada Itoobiya ayaa weli ku sugan deegaanno kale oo ka tirsan Bay iyo Bakool, waxayna sii wadaan taageeridda howlgalka Midowga Afrika ee AUSSOM. Wareejintan ayaa imaanaysa xilli ay isku beegmeen isbeddel ku yimid xeeladaha milatari ee Itoobiya, dhaqaale xumo soo wajahan, iyo qorshaha kala-guurka ee amniga. Asal ahaan, ka bixitaanka Buurhakaba wuxuu la socdaa waajibaadka howlgalka AUSSOM, kaas oo horraantii 2025 beddelay howlgalkii ku-meel-gaarka ahaa ee Midowga Afrika ee Soomaaliya. Howlgalkan cusub ayaa loo xilsaaray inuu si tartiib-tartiib ah mas'uuliyadda amniga ugu wareejiyo ciidamada qaranka Soomaaliyeed. AUSSOM ayaa sheegtay in tallaabadani ay qayb ka tahay qorshahaas, balse aysan ahayn bixitaan hal dhinac ah oo ka yimid Itoobiya, taas oo tijaabinaysa in ciidamada gudahu ay diyaar u yihiin in ay ilaaliyaan goobaha muhiimka ah. Si kastaba ha ahaatee, kala-guurka amniga ayaa soo dedegaya iyadoo uu jiro culeys dhaqaale oo aad u weyn. Dowladda Mareykanka oo ku dhawaad laba bilyan oo doolar ku bixisay xafiiska Qaramada Midoobay ee taageerada Soomaaliya ee UNSOS iyo howlgalkii ka horreeyay, ayaa sheegtay in aysan ka hor istaagi doonin AUSSOM muddo kordhin kale, balse ay diidi doonto in Qaramada Midoobay ay sii waddo taageerada dhanka saadka ama howlgalada. UNSOS ayaa hadda bixisa cuntada, shidaalka, daadgureynta caafimaadka iyo gaadiidka cirka ee suurtageliya in ciidamadu ay ka howlgalaan saldhigyada go'doonsan. Bannaankan dhanka saadka ah ayaa halis toos ah ku ah howlgalka Midowga Afrika oo ka kooban ku dhawaad 12,000 oo askari. "Howlgalka nabad ilaalinta ayaa ku jira xaalad halis ah, maxaa yeelay ugu dambeyntii waxaad u baahan tahay inaad awood u yeelato taageerada iyo sii wadista ciidamadan," ayuu xildhibaan Axmed Koshin u sheegay wakaaladda wararka ee Reuters, isagoo ka turjumaya jahawareerka ka dhashay khilaafaadka siyaasadeed iyo gaabiska ku yimid xawaaraha kala-guurka. Haddii la waayo nidaamka saadka ee Qaramada Midoobay, waxaa dalalka ciidamada ku deeqay ku adkaan doonta inay sii joogaan fariisamaha fogfog. Xaqiiqadan dhaqaale ayaa saameyn ku yeelan kartaa xeeladaha milatari ee Addis Ababa. Itoobiya ayaa u aragta Al-Shabaab halis toos ah oo ku wajahan amnigeeda qaranka, iyadoo tixraacaysa taariikhda ay kooxdu ku qaadday weerarada xudduudaha isaga gudba iyo hanjabaadaha gudaha Itoobiya. Sannado badan, ciidamada Itoobiya ee ku sugan Bay, Bakool, iyo Gedo ayaa abuuray aag ka caaggan dagaalyahannada. Bixitaanka Buurhakaba, oo boqollaal kiiloomitir u jirta xudduudda Itoobiya, ayaa muujinaysa in Addis Ababa ay kala hormarinayso saldhigyadeeda, iyadoo ciidamada Soomaaliya ku wareejinaysa fariisamaha gudaha u baxsan, halka ay sii haysanayso kuwa u adeegaya danteeda tooska ah ee ilaalinta xudduudda. Isbeddelkan xeeladeed ayaa sidoo kale ku soo beegmaya xaalad siyaasadeed oo gobolka ah oo isbeddelaysa. Xiriirka Muqdisho iyo Addis Ababa ayaa si weyn u xumaaday bishii Janaayo 2024 kaddib markii ay Itoobiya heshiis is-afgarad la saxiixatay Somaliland. Markii hore, Soomaaliya ayaa dalbatay in ciidamada Itoobiya laga saaro howlgalka AUSSOM, iyadoo ku eedeysay xadgudub ka dhan ah madax-bannaanideeda, ka hor inta aan la gaarin Baaqa Ankara oo uu garwadeen ka ahaa Turkiga bishii Diseembar 2024, kaas oo yareeyay xiisadda, una oggolaaday in ciidamada Itoobiya ay sii joogaan. Xaaladda diblomaasiyadeed ayaa kasii dartay wixii markaas ka dambeeyay. Masar, oo ay loollan soo jireen ah kala dhexeyso Itoobiya oo ku saabsan webiga Niil, ayaa xoojisay xiriirka difaaca ee ay la leedahay Soomaaliya, waxayna dhawaan ciidamo ugu deeqday howlgalka AUSSOM. In kasta oo aysan jirin caddeyn muujinaysa in joogitaanka Masar uu sababay bixitaanka Buurhakaba, haddana Addis Ababa ayaa haatan ku qasban inay ka dhex shaqeyso jawi amni oo ciriiri ah, halkaas oo ololaheeda ka dhanka ah Al-Shabaab uu la falgalayo murannada u dhexeeya dowladda federaalka, maamul-goboleedyada iyo loollanka awoodaha gobolka. Su'aasha ugu weyn ee hadda taagan ayaa ah in ciidanka qaranka Soomaaliyeed ay awood u yeelan karaan in ay xaqiijiyaan amniga Buurhakaba. In kasta oo sannado tababar caalami ah la siinayay ayna korortay tiradooda, ciidamadu waxay weli dhib ku qabaan saadka, isu-socodka, iyo in unugyadu ay muddo dheer ku sii sugnaadaan deegaanada adag ee go'doonsan. Al-Shabaab ayaa inta badan ka faa'iideysata meelaha ay banneeyaan ciidamada shisheeye si ay u weeraraan waddooyinka saadka oo ay u tijaabiyaan ciidamada cusub ee Soomaaliya. Guusha ama guuldarrada ciidamada qaranka ee dhowaan la geeyay Buurhakaba waxay saameyn toos ah ku leedahay dadka rayidka ah iyo darawalada gaadiidka ganacsiga ee isticmaala waddada isku xirta Baydhabo iyo Muqdisho. Haddii ciidamadu ay ku dhibtoodaan sugidda amniga deegaankaas iyada oo aanay jirin taageero Itoobiyaan ah, Al-Shabaab ayaa ka faa'iideysan karta bannaankaas si ay u goyso waddooyinka saadka, taas oo sare u qaadi doonta qiimaha maciishadda ee deegaanada Koonfur Galbeed, halisna gelin doonta waddadan muhiimka ah.
Akhri habraaca ilaha iyo saxitaanada



Noqo qofka ugu horreeya ee fikirkiisa kaga dhiiba warkan!